Landschap, woningbouw en cultuurhistorie in één plan
Aan de noordoostkant van Emmen ligt de voormalige zandwinningsplas De Boer, met een oppervlak van ruim 50 hectare. De zandwinning ligt op de Hondsrug, een langgerekte zandrug die zich van Emmen tot in de stad Groningen uitstrekt. De Hondsrug vormt, samen met een deel van het omringende gebied, het enige geopark van Nederland. De geomorfologische opbouw van de Hondsrug is goed zichtbaar in het landschap. bijvoorbeeld in het opvallende hoogteverschil rondom de plas.
Rondom de zandwinning liggen bospartijen, zandstranden, open weiden en het beroemde, maar goed verborgen, landschapskunstwerk ‘Broken Circle / Spiral Hill’.
Landschapsvisie
De grondeigenaren zijn samen met BügelHajema Adviseurs, provincie Drenthe en de gemeente Emmen op zoek naar doorontwikkeling van het gebied, waarbij zandwinning, woningbouw en het behoud van het kunstwerk met directe omgeving (landschappelijk en cultuurhistorisch ensemble) centraal staat. Hiervoor maakten we een ontwerpend onderzoek, met als resultaat een landschapsvisie. De draagkracht en dynamiek van het gebied zijn daarbij uitgangspunt. Deze heeft als doel deze bijzondere kwaliteiten te behouden, zichtbaar te maken en te versterken, terwijl er ruimte wordt geboden aan nieuwe functies zoals wonen en recreatie.
De aanleiding voor het opstellen van deze visie ligt in de actuele ontwikkelvraag: hoe kan woningbouw worden ingepast op deze bijzondere plek zonder dat de kernkwaliteiten van het gebied verloren gaan? Sleutelwoorden hierbij zijn exclusiviteit, kleinschaligheid en landschappelijke inpassing. Het plan moet bijdragen aan de identiteit van de plek, de ecologische en landschappelijke waarden versterken, en tegelijkertijd de verhalen van geologie, kunst en cultuur levend houden.
Collega en projectleider Hermien Kerperien werd over het project geïnterviewd, dat interview kan je hier bekijken.
Wat is The Broken Circle / Spiral Hill
Het kunstwerk ‘Broken Circle / Spiral Hill’ van de Amerikaanse kunstenaar Robert Smithson is gemaakt in 1971 voor een internationale expositie. Het was bedoeld als tijdelijk kunstwerk, maar maakte meteen zo'n indruk dat er al snel stemmen op gingen om het permanent te behouden. Het landschapskunstwerk is inmiddels 50 jaar oud en heeft een grote kunst- en cultuurhistorische waarde. Het trekt bezoekers tot ver over de landsgrenzen.
Bijzonder detail is dat bij de werkzaamheden voor Broken Circle de kunstenaar op een enorm rotsblok uit de ijstijd stuitte. In eerste instantie wilde hij die laten verwijderen, de zwerfkei lag in de weg. Maar de betrokken bouwonderneming zag dit als onmogelijk. Uiteindelijk heeft de steen een prominente plek gekregen in het werk.
Naast de cirkel op de grens van water en land ('Broken Circle') creëerde de kunstenaar een tegenbeweging met de ‘Spiral Hill', een opgeworpen heuvel, bedekt met zwarte aarde. Via een spiraalvormig oplopend pad naar de top, ziet de bezoeker vanuit een steeds wisselend gezichtspunt het kunstwerk te beleven.
Behoud van dit kunstwerk, dat jaarlijks onderhouden moet worden om te blijven bestaan, is één van de uitgangspunten van een integraal plan voor dit gebied.
Gebiedsontwikkeling: van visie naar concreet uitwerkingsplan
BugelHajema Adviseurs begeleidt dit proces vanaf het prille begin namens de initiatiefnemers. Inhoudelijke kennis van gebiedsontwikkeling gaat hier samen met strategisch en operationeel handelen en communiceren.
Voor de visie hebben we een analyse uitgevoerd, en vervolgens de waarden en kernkwaliteiten beschreven. Op basis hiervan zijn de uitgangspunten voor de nadere uitwerking van de stedenbouwkundige en landschappelijke inrichting geformuleerd. We hebben verhaallijnen geschreven, welke inspiratie geven over de identiteit van de plek en richting geven aan de nadere uitwerking van het gebied. De visie hebben we in december 2025 tijdens een inloopbijeenkomst gepresenteerd voor de bevolking van Emmen.
